Fight Flight Freeze en Fawn. Fawn?


leestijd: ongeveer 3 minuten

The Disease to Please

Anderen in de steek laten. Of dóór anderen in de steek gelaten worden. Ik ken eigenlijk niemand bij wie dat geen heftige reactie oproept. Maar jezélf in de steek laten? Heb je last van de ‘Disease to Please’? Het is niet onaannemelijk dat je jezelf dan wel bij voortduring in de steek laat. Hoe voelt dat?

Hoe laat je jezelf in de steek?

  • Door ja te zeggen, terwijl je nee voelt – bijvoorbeeld door wel naar dat verjaardagsfeestje te gaan terwijl je eigenlijk niet wilt;
  • En natuurlijk door nee te zeggen, terwijl je ja voelt – bijvoorbeeld door je eigen verlangens te negeren (en te versterken met bijbehorende gedachten als: “het doet er toch niet toe, omdat…” of “dit lukt me toch nooit, want…” of “ze zien me aankomen met…” of “wat voor zin heeft het als…” en/of weg te maken;
  • Door loyaal te zijn aan de ander en niet aan jezelf – bijvoorbeeld in aanraking door de ander zijn/haar gang te laten gaan en je eigen ongemak daarbij weg te slikken (“het is zo over”);
  • Door focus te houden op de buitenwereld, en ondertussen niet te voelen wat er van binnen leeft – bijvoorbeeld door af te stemmen op de ideeën van de ander (“zeg jij het maar”) maar zelf géén idee meer hebben na verloop van tijd;
  • Door de geldende mores blind te volgen en niet meer weten/voelen (!) wat je eigen normen en waarden zijn – bijvoorbeeld door over te werken omdat dat bij de ‘organisatiecultuur’ hoort maar daar zelf aan onderdoor gaan…

Fawn-response

Bij reacties op stress kennen de meesten onder ons wel de Fight, Flight of Freeze reactie. Maar de Fawn respons is er onlangs aan toegevoegd: ik kreeg de tip door van Theo Arp: het is ontsproten uit het brein van Pete Walker). De onmiddellijke reactie om, in stressvolle gebeurtenissen, naar de ánder toe te bewegen. En dus weg bij onszelf. Het doel is om (imaginair) conflict te vermijden en om een gevoel van veiligheid te scheppen. Je plaatst je eigen gevoelens op de achtergrond, maakt de beweging naar voren (letterlijk of in overdrachtelijke zin) door te versmelten met de wensen, behoeften of eisen van anderen. Je gedraagt je alsof je onbewust gelooft dat de toegangsprijs tot een relatie het opgeven van al je behoeften, rechten, voorkeuren en grenzen is. Een niet-voedende ouder, ambivalent gehechte verzorger of (emotioneel) mishandelde ouder is niet zelden de bron van deze traumarespons.

Traumarespons en het brein

Deb Dana benoemt dat deze beweging (codependency – overmatig pleasen) voortkomt uit de parasympaticus, die het dorsale vagale systeem activeert bij onveiligheid: ‘adaptieve zelfbescherming door te verdwijnen.’ (dank Jennifer Elders, voor het doorgeven).

Het is instinctmatig.
Het gaat sneller dan het licht.
Het is al gebeurd voordat je er erg in hebt.
Weg ben je. Je hebt zojuist jezelf in de steek gelaten.

Dan Siegel

Dan Siegel (UCLA Clinical Professor of Psychiatry) geeft een prachtige verklaring, in alle eenvoud met de hand als ‘metafoor’ voor het brein, hoe dit werkt.

Ademen-Bewegen-Aanraken

Zelf ken ik ‘m ook als geen ander. Mijn eerste beweging onder stress was onmiddellijk naar de hoek lopen, mijzelf daar klein maken en met mijn gezicht tegen de muur gaan staan. “Ik ben er niet!” Of beter gezegd: “Ik doe er niet toe!” Sinds ik bezig ben gegaan met ademen, bewegen, aanraken (3 dingen die beslist helpen om terug te keren naar je eigen lichaamsbeleving, aldus Bessel van der Kolk), dus Emotioneel Lichaamswerk, kan ik mijzelf ‘pakken’ nog voordat ik in de hoek sta. Maar voordat ik was waar ik nu ben heb ik werkelijk járen en járen moeten oefenen met ‘herstellen’ van mijn ‘ja’ die eigenlijk een ‘nee’ was, met terugkomen op afspraken die ik eigenlijk niet had willen maken en taken teruggeven die mij toebedeeld waren maar die boven mijn macht lagen. Maar herstellen, dus terugkomen op die eerdere beweging, daar moet het wel mee beginnen.

Workshop Traumasporen

Psychiater Bessel van der Kolk schreef het prachtige, machtige (dikke) boek “Traumasporen”. Bij trauma denken we meteen aan heel heftige gebeurtenissen, maar dat hoeft niet het geval te zijn. Daarvan maakte ik een workshop. Ben je zelf begeleider, coach, therapeut, psycholoog of psychiater? Wil je theorie van v.d. Kolk in een dag tot je nemen én ervaringsgericht er mee werken zodat je het ook door kunt geven aan jouw cliënten, kom dan.